دکتر ناصر کاتوزیان

سوابق تحصیلی:: لیسانس رشته حقوق قضایی دانشگاه تهران ،فوق لیسانس و دکترای حقوق خصوصی از دانشگاه تهران
سوابق تدریس:: دانشگاه تهران
تالیفات:: مقدمه علم حقوق,قانون مدنی در نظم حقوقی کنونی,فلسفه حقوق,واعد عمومی قراردادها,عقود معین,عقود معین ,خانواده,اعمال حقوقی،ایقاع، نظریه عمومی ـ ابقاء معین,الزامهای خارج از قرارداد,تحولات حقوقی خصوصی,مسوولیت ناشی از حوادث رانندگی،اموال و مالکیت, وصیت در حقوق مدنی ایران,ارث,حقوق انتقالی،گامی به سوی عدالت,توجیه و نقد رویه قضایی،رویه قضایی،عدالت قضایی،اثبات و دلیل اثبات,گذری بر انقلاب ایران,درسهایی از عقود معین, وقایع حقوقی,آزادی اندیشه و بیان، سازمان ملل,مبانی حقوق عمومی,گامی به سوی عدالت
مقالات:: با توجه به اینکه پاره‌ای از مقاله‌ها (مانند اثر عقد ضمان و عدم تأثیر قوانین درگذشته و دوره مقدماتی حقوق مدنی و اعتبار قضیه محکوم بها) به طور مسلسل و در چندین شماره مجله با موضوعهای مختلف چاپ شده و بسیاری از مقاله‌ها در دسترس نبود، تخمین زده می‌شود که جمع مقاله‌ها حدود ۴۰۰ بشود. از جمله : عدم تأثیر قوانین در گذشته، مجله حقوقی وزارت دادگستری، ۱۳۴۲ مرور زمان اسناد تجاری، مجله حقوقی، ۲ ش، ۱۳۳۶، ش۴۷. مقدمه‌ای بر جمهوری اسلامی، مجله جنبش، ۱۳۵۷. دانشگاه در جهان امروز، ۱۳۶۳. گر ایمن کنی مردمان را به داد، اطلاعات، ۵ اردیبهشت۱۳۸۰
درباره استاد:
ناصر کاتوزیان ، در سال 1310 در تهران ، دیده به جهان گشود. پدرش وکیل بود و بخاطر حضور در پرونده ای برعلیه رضاشاه ، ممنوع الکار شد. تا کلاس ششم دبستان را در رشته علمی و از آن به بعد را در رشته ادبی پی گرفت. در همین رشته ، اولین موفقیت بزرگ او ، شکل گرفت و در سرنوشت او نقطه عطفی ایجاد شد. این موفقیت ، شاگرد اولی در رشته ادبی در ایران و دريافت مدال درجه ۲علمى براى اولين بار در کشور بود. بنا برعلاقه و البته اصرار پدر ، رشته حقوق را برای دانشگاه برمیگزیند و مدال درجه یک علمی را در این مرحله تحصیل نیز ، از ان خود میکند. اما با فوت پدرش ، از محقق کردن آرزوی پدر برای رفتن به وزارت خارجه پشیمان میشود و رشته قضا را برای ادامه مسیر خود انتخاب میکند. جریان موفقیت همچنان ، برایش پرخروش و پیوسته پیش میرفت. طوری که در رشته قضایی هم توفیق حاصل کرد و بازهم در دانشکده حقوق صاحب رتبه نخست شد. سال 1330 که همزمان با نخست وزیری دکتر مصدق ، نخست وزیر محبوب مردمی ، بود قرار بر اعزام دانشجویان برتر به خارج شد. اما کاتوریان بعلت رفتار ناشایست شاه با نخست وزیر ، در جلسه اهدای مدال توسط شاه ، شرکت نکرد و این شد دست آویزی ، برای حذف او از لیست دانشجویان اعزامی به خارج از کشور. از دیگر توفیقات کاتوزیان ، استعداد وی در فرهنگ اسلامی و استدلال های ممتاز وی در درس اصول فقه بود که او را مورد توجه اساتید و حتی حوزه ی علمیه قم قرارداد. از اساتید بزرگی که در تفکرات و استعدادهای او ، تاثیری شگرف داشت ، استاد سنگلجی بود. در حضور وی بود که کاتوزیان آرزوی نویسنده شدن در رشته اش را در دل میپروراند. کاتوریان در مورد او میگوید : « ایشان به نوعی هم ذوق فقهی را در من بیدار نمودند و هم ذوق عرفانی را. من هم در درسهای مثنوی و هم در دیگر درسهای ایشان در خارج از کلاس حاضر میشدم و استفاده میکردم. به ویژه منش عرفانی و بی پیرایه ای که ایشان داشت در من ذوقی اخلاقی ایجاد کرد.» از دیگر اساتید تاثیرگذار در زندگی او ، دکتر امامی و شهابی بودند که کاتوریان خود را مرهون تفکرات و دلسوزی انها ، میدانست. رساله لیسانس او تحت توجه مرحوم سنگلجی و در موضوع “ضمان” نوشته شد که خود موفقیت دیگری برای کاتوزیان به همراه آورد.مطلب در مجله کانون وکلابه چاپ رسید و بسیار مورد توجه واقع شد. در همین روزها و بعد از دریافت لیسانس ، درسال 1331 تنها در عرض دوماه رساله ای، درموضوع وصیت را نیز به اتمام رساند. از همان روزگار دانشجویی منتقد ظاهر و محتوای حقوق در ایران شد. برای مثال با ثقیل نوشتن در نوشته های حقوقی و عربی مسلک بودن اکثر عبارات آن به شدت مخالف بود و سعی کرد تا راهی از ادبیات به لوایح و نوشتجات حقوقی باز کند تا ضرب المثل ها و اشعار فارسی ، آنها را قابل فهم و زیبا برای همگان سازد. در جستجو برای کار ، به شعبه ضمانت بانک راهی شد و برای مدتی کاری طاقت فرسا و خارج از علاقه اش را بدست اورد. اما خیلی زود از این شغل استعفا داد. مدتی طول کشید تا با مشقت ، راه خود را به دادگستری هموار کرد و تقریر نویس شعبه ۱ دادگاه استان خراسان شد. به این طریق توانست ازکتابخانه حضرت رضا (ع) استفاده کند و به تجارب خود بیفزاید. دوران کارآموزی، با تمام زیروبم هایش حدود یک سال و نیم طول کشید و پس از آن به تهران آمد و اولین پست قضایی ای هم که احراز کرد، دادرس علی البدل دادگاه بخش اراک بود. پس از دو سال خدمت درسال ۱۳۳۴ به ریاست دادگاه بخش اراک نایل آمد. سال 1334 بود که دوره دکتری در دانشکده حقوق دانشگاه تهران ، تاسیس شد و کاتوزیان هم که امکان تحصیل در خارج از کشور را پیدا نکرده بود در آن شرکت کرد .ناگفته نماند که دكتر ناصركاتوزيان اولين دانشجوى ايرانى است كه موفق به اخذ مدرك دكتراى حقوق در ايران و دانشگاه تهران شده است. بعد از مدتی با مساعدت رئیس دانشکده حقوق به وزارت دادگستری ، به تهران منتقل شد. در تهران، دوباره دادرس علی البدل دادگاه بخش تهران شد و بعد به ریاست دادگاه بخش تهران رسید.هشت سال ماندن در دادگاه بخش تهران و عدم رجوع او برای ارتقاء پست به دلیل فقدان این روحیه ی درخواست کردن در وجود او ، باعث خمودگی و دلزدگی اش شد. پس تصمیم گرفت تا به ارتقاء علمی خود همت گمارد. مدتی بعد رئیس دادگاه شعبه ۲۷ دادگاه شهرستان شد و از قضا گذارش به استان خراسان ، برای بازرسی افتاد و آنجا پی به ظلم های بی حد و حصر خانواده علم (وزیر دربارشاه) به مردم شد. کار به جایی رسید که با گزارشات دکتر کاتوزیان به دادگستری ، دادگستری بیرجند تعطیل شد و دادستان را منتظر خدمت کردند و قضات دیگر را نیز به پای میز محاکمه کشاندند. بعد از آن به تهران برگشت و مستشار شعبه ۱۳ دادگاه استان تهران شد. اما عواقب آن گزارش مذکور ، به زودی پاپیچش شد و به دستور دولت علم ، شعبه ۱۳ دادگاه استان (که آخرین شعبه نیز بود) از تشکیلات دادگستری حذف شد و دکتر کاتوزیان هم منتظر خدمت باقی بماند. چیزی نکشید که پروانه وکالت را به دست آورد و درهمین حین دوباره به دادگستری دعوت به کار شد. علی رغم میلش به آنجا بازگشت ولی پس از زمانی کوتاه به اداره حقوقی نقل مکان کرد. سال 1338 دوره دکتری با ارائه رساله اش باعنوان (وصیت در حقوق مدنی) با راهنمایی استاد دکتر امامی و کسب مقام شاگرداولی به پایان رسید. مدتی بعد ، باز مخالفت با برنامه های شاه ، باعث شد که باوجود رتبه قضایی 9 ، اورا به سمت دادیاری مازندران منتقل کنند . و باسرپیچی دکتر کاتوزیان ، کار به محکه انتظامی کشید .هرچند نتیجه اش تبرئه او بود. از ابتدای سال 1343 استادیار حقوق مدنی در دانشگاه تهران شد و زیرنظر دکتر امامی مشغول به تدریس گشت.در این ایام دارای دو کتاب منتشر شده رساله وصیت و کتاب اعتبار امر قضاوت شده (حاصلکارهای قضایی و مطالعاتی وی در حقوق فرانسه )بود. بعدها تدریس درس مقدمه حقوق و تالیف کتاب آن را به عهده گرفت که بسیار مورد اقبال قرار گرفت و تا امروز بیش از چهل و چندبار منتشر شده است. سال 1358 به ریاست دانشکده حقوق رسید و کمتر از دوسال در آن پست باقی ماند. سال 60 به اعتراض به کشته شدن چند دانشجو ، استعفا داد و بعد از آن برمبنای حکمی با عنوان “پاکسازی دانشگاه” ، یازده سال تمام خانه نشین شد. این مدت ۱۱ سال(۱۳۶۰-۱۳۷۰)، دوران بسیار درخشانی در کارنامه علمی او است، چرا که سخت به کار تحقیق مشغول بود و با این که در ابتدا بسیاری از انتشاراتی ها کتاب های او را چاپ نمی کردند، اما در همان زمان یک سلسله ازکتاب هایش را به چاپ رساند. سال 1370 با وساطت دوستان و همکاران به دانشگاه بازگردانده شد و سالها درآن کرسی مقدس ، باقی ماند. او خود درمورد مسائل اجتماعی و سیاسی آن روزها و تاثیرش بر حرفه مورد علاقه اش یعنی نوشتن میگوید : « در همه این زیر و بم های اجتماعی و سیاسی هیچ وقت قلم از دستم نیفتاد و خوشحالم که قلم من هرگز به بیراهه نرفت و پیوسته به راه خودش ادامه داده است. به بیان دیگر، هیچ تفاوتی در نگرش کار من پیدا نشد.» آن همه تحقیق و تفحص دکتر کاتوریان ، برایش بارها جوایزی معتبر را به ارمغان آورد از جمله : - دریافت لوح تقدیر وزارت ارشاد اسلامی به مناسبت تالیف سه جلد فلسفه حقوق – دریافت نشان درجه یک دانشگاه تهران در سال ۱۳۸۱-۱۳۸۲ - دریافت لوح تقدیر به مناسبت تالیف کتاب “نظریه عمومی تعهدات” به عنوان کتاب سال جمهوری اسلامی ایران ۱۳۸۲ - دریافت لوح تقدیر به مناسبت تالیف حقوق مدنی (عقود معین ج۳) ،به عنوان کتاب سال جمهوری اسلامی ایران از طرف وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در دوره چهارم انتخاب کتاب سال -در ۱۴ بهمن ۱۳۸۳ محمد خاتمی، رئیس‌جمهور وقت ایران نیز، نشان درجه‌یک فرهنگ و هنر و دانش را به وی اهدا کرد. دانستن این امر نیز خالی از لطف نیست که دکتر کاتوزیان از جمله نویسندگان نخستین پیش‌نویس قانون اساسی جمهوری اسلامی است. ناصر کاتوزیان روز سه‌شنبه، ۱۱ شهریور ۱۳۹۳، بعد از یک عمر تلاش صادقانه و بی وقفه و جنگ در مسیر عدالت ، در هشتاد و سه سالگی، به دنبال بیماری ریوی در تهران درگذشت. روحش قرین رحمت و آسایش ایزدی.

Copyright by worldlawyer.net 2018